अभावसँग लड्दै उठेको कर्णाली: म त्यसैको छोरो हुँ

इन्द्रेणी

२६ फाल्गुन २०८२, मंगलवार १२:१०

हिमालको काखबाट उठेको आवाज: कर्णालीको छोरो हुँ म

दिपक के.सी, काठमाडौं ।

नेपालको उत्तर–पश्चिममा फैलिएको कर्णाली केवल एउटा भौगोलिक क्षेत्र मात्र होइन, संघर्ष, संस्कार, प्रकृति र आत्मसम्मानले बनेको जीवनको एउटा विशिष्ट पहिचान हो। हिमाल, पहाड, गहिरा खोँच, बगेका नदीहरू र कठिन भूगोलका बीच बसोबास गर्ने हामी नागरिकको जीवन आफैंमा एउटा प्रेरणादायी कथा हो। यही भूमि, यही संस्कृति र यही संघर्षले मलाई बनाएको छ। त्यसैले म सधैं गर्वका साथ भन्छु:म कर्णालीको छोरो हुनुमा गर्व गर्छु।

कर्णालीलाई लामो समयसम्म नेपालको दुर्गम र पछाडि परेको क्षेत्रका रूपमा चिनियो। सडकको अभाव, शिक्षा र स्वास्थ्य सेवामा सीमित पहुँच, रोजगारीका कम अवसर र विकासका पूर्वाधारको कमीले यहाँका मानिसहरूले अनेक कठिनाइ भोगे। कतिपय गाउँहरूमा अझै पनि घण्टौँ हिँडेर मात्र अस्पताल पुग्न सकिन्छ, विद्यार्थीहरूले पहाड–जंगल पार गर्दै विद्यालय जानुपर्छ, र जीवनका आधारभूत आवश्यकता पूरा गर्न पनि संघर्ष गर्नुपर्छ। तर यही कठिनाइले कर्णालीका हामिलाई बलियो बनाएको छ। अभावका बीच पनि यहाँका मानिसहरूले कहिल्यै आशा गुमाएका छैनन्। उनीहरू संघर्ष गर्छन्, मेहनत गर्छन् र भविष्यलाई उज्यालो बनाउन निरन्तर प्रयास गरिरहेका छन्।

कर्णालीको माटोले मानिसलाई धैर्यता र मेहनतको मूल्य सिकाउँछ। यहाँ जन्मिएको नागरिकलेसानै उमेरदेखि जीवनका कठिनाइहरू देख्छ र त्यससँग जुध्न सिक्छ। यही अनुभवले उसलाई जीवनका ठूला चुनौतीहरू सामना गर्न सक्षम बनाउँछ। यही कारणले कर्णालीका युवाहरू जहाँ गए पनि आफ्नो मेहनत र इमान्दारीका कारण चिनिन्छन्। उनीहरूका लागि संघर्ष नयाँ कुरा होइन, बरु जीवनको सामान्य प्रक्रिया हो।

कर्णालीको सबैभन्दा ठूलो शक्ति भनेको यहाँको संस्कृति र परम्परा हो। यहाँका गाउँहरूमा अझै पनि पुराना संस्कार र परम्पराहरू जोगिएका छन्। देउडा गीत, ठाडी भाका, हुड्के नाच, लोकभाका, चाडपर्व र सामुदायिक परम्पराले यहाँको जीवनलाई विशेष बनाएको छ। मेलापात, विवाह, पूजा–पर्व र सामूहिक उत्सवहरूमा गाउँभरिका मानिसहरू एकजुट भएर सहभागी हुन्छन्। देउडाको तालमा गाउँलेहरू घुमेर नाच्ने दृश्यले कर्णालीको जीवन्ततालाई प्रस्ट झल्काउँछ।

कर्णालीका मानिसहरूबीचको आपसी सहयोग र सद्भाव पनि निकै बलियो छ। कुनै परिवारमा समस्या आयो भने सारा गाउँ एकजुट भएर सहयोग गर्छन्। दुःखमा साथ दिने र सुखमा सँगै रमाउने संस्कार कर्णालीको समाजको महत्वपूर्ण विशेषता हो। यही सामूहिक भावना नै यहाँको समाजलाई बलियो बनाउने आधार हो।

प्राकृतिक दृष्टिले पनि कर्णाली अत्यन्त समृद्ध छ। यहाँका हिमालहरू, हरियाली जंगल, नीलो आकाश र स्वच्छ नदीहरूले यस क्षेत्रलाई अद्भुत बनाएका छन्। कर्णाली नदी नेपालको सबैभन्दा लामो नदीमध्ये एक हो, जसले यहाँका धेरै जिल्लाहरूलाई जीवन दिएको छ। कर्णालीका जंगलहरूमा पाइने जैविक विविधता, अमुल्य जटिबुटी,दुर्लभ वन्यजन्तु र प्राकृतिक सौन्दर्यले यो क्षेत्रलाई प्रकृतिको खजाना बनाएको छ।

कर्णालीका धेरै स्थानहरू अझै पनि पर्यटकहरूको लागि नयाँ र आकर्षक गन्तव्य बन्न सक्ने सम्भावना बोकेका छन्। यहाँको शान्त वातावरण, प्राकृतिक दृश्य र मौलिक संस्कृति विश्वभरका पर्यटकलाई आकर्षित गर्न सक्ने क्षमता राख्छ। यदि सही ढंगले विकास र संरक्षण गर्न सकियो भने कर्णाली पर्यटनको दृष्टिले पनि नेपालको महत्वपूर्ण केन्द्र बन्न सक्छ।

कर्णालीको इतिहास पनि निकै गौरवपूर्ण छ। प्राचीन कालदेखि नै यहाँका सभ्यता, संस्कृति र जीवनशैलीले नेपाललाई समृद्ध बनाएका छन्। यहाँका पुराना मन्दिरहरू, ऐतिहासिक स्थलहरू र सांस्कृतिक धरोहरहरूले कर्णालीको गहिरो इतिहासको झल्को दिएका छन्। यी सम्पदाहरूले कर्णालीको पहिचानलाई अझ बलियो बनाएका छन्। जस्तै दैलेखको पञ्चकोशी, पञ्चदेवल, मुगुको रारा ताल, जुम्लाको सिंजा कर्णाली सभ्यताको हिरा हुन् । र यि ठाँउहरु पर्यटनको हिसाबले अग्र स्थानमा देखिन्छन् ।

आज समय परिवर्तन हुँदैछ। कर्णालीमा विस्तारै विकासका पूर्वाधारहरू निर्माण भइरहेका छन्। सडक विस्तार हुँदैछ, शिक्षा र स्वास्थ्य सेवामा सुधार आउँदैछ, र युवाहरू नयाँ अवसरको खोजीमा अघि बढिरहेका छन्। सूचना–प्रविधिको पहुँच बढ्दै जाँदा कर्णालीका युवाहरू देश–विदेशसँग जोडिन थालेका छन्। सामाजिक सञ्जाल, सञ्चार माध्यम र प्रविधिले कर्णालीको आवाजलाई सम्बन्धीत निकायमा पर्‍याएको छ।

कर्णालीका युवाहरू अहिले केवल रोजगारी खोज्ने मात्र होइन, आफ्नै क्षेत्रमा केही नयाँ गर्ने सोच पनि राख्न थालेका छन्। कृषि, पर्यटन, उद्यम र प्रविधिको क्षेत्रमा नयाँ सम्भावनाहरू खोज्दै उनीहरू अगाडि बढिरहेका छन्। यही परिवर्तनले कर्णालीको भविष्यलाई उज्यालो बनाउने विश्वास जगाएको छ।

कर्णालीको छोरो हुनु भनेको केवल एउटा भौगोलिक पहिचान मात्र होइन, एउटा जिम्मेवारी पनि हो। यो माटोले दिएको संस्कार, मेहनत र आत्मसम्मानलाई जीवनभर साथमा लिएर अघि बढ्नु हाम्रो कर्तव्य हो। जहाँ पुगे पनि आफ्नो जन्मभूमिको नाम उज्यालो बनाउने, यसको संस्कृति जोगाउने र विकासमा योगदान गर्ने दायित्व प्रत्येक कर्णालीवासीको काँधमा छ।

हामीले कर्णालीलाई केवल अभावको दृष्टिले मात्र हेर्नु हुँदैन। यो सम्भावनाले भरिएको भूमि हो। यहाँका मानिसहरूमा रहेको मेहनत, साहस र आत्मबलले भविष्यमा कर्णालीलाई अझ समृद्ध र विकसित बनाउने विश्वास दिलाउँछ।

अन्ततः, कर्णाली मेरो जन्मभूमि मात्र होइन, मेरो आत्माको हिस्सा हो। यहाँको माटोले मलाई पहिचान दिएको छ, यहाँको संस्कृतिले मलाई मूल्य र संस्कार सिकाएको छ, र यहाँको संघर्षले मलाई जीवनका कठिनाइहरू सामना गर्ने शक्ति दिएको छ। जीवनमा जहाँ पुगे पनि, म सधैं गर्वका साथ भन्नेछु—म कर्णालीको छोरो हुँ, र यो मेरो सबैभन्दा ठूलो गर्व हो।