जेन्जीको रगत कुर्सीको बाँडफाँडका लागि होइनः दिपक के.सी.

इन्द्रेणी

१० चैत्र २०८२, मंगलवार ११:२७

बलिदानको सम्मान गरौं—राजनीतिक स्वार्थभन्दा माथि उठ्नुपर्ने इतिहासको चेतावनी

दिपक के.सी, काठमाण्डौं ।

नेपालको राजनीतिक इतिहास बलिदान, संघर्ष र आशाले बनेको इतिहास हो । यो इतिहास केवल सत्ता परिवर्तनको कथा होइन, न्याय, समानता र स्वतन्त्रताको खोजीमा आफ्नो जीवन अर्पण गर्ने हजारौं युवाहरूको कथा हो । त्यसैले “जेन्जीको रगत कुर्सीको बाँडफाँडका लागि होइन, जेन्जीको रगतलाई मजाक नबनाइयोस” यो भनेको इतिहासको आवाज, जनताको चेतावनी र भविष्यका लागि जिम्मेवारीको स्मरण पनि हो ।

नेपालमा विभिन्न कालखण्डमा भएका आन्दोलनहरू चाहे त्यो प्रजातन्त्रको आन्दोलन होस्, जनआन्दोलन होस् वा गणतन्त्र स्थापना गर्ने संघर्ष यी सबै आन्दोलनको केन्द्रमा युवाहरू थिए । उनीहरूले केवल नारा लगाएका थिएनन्, बरु आफ्नो जीवन नै दाउमा लगाएका थिए । सडकमा उत्रिएका ती युवाहरूका सपना थिए—स्वतन्त्र र समृद्ध नेपाल बनाउने, जहाँ न्याय र समानताको वातावरण होस् । तर आज जब राजनीतिक वृत्तमा सत्ता बाँडफाँडको खेल देखिन्छ, त्यतिबेला प्रश्न उठ्छ के ती युवाहरूको रगत केवल कुर्सीको भागबण्डाका लागि बगाइएको थियो ?

युवाहरूको बलिदानको अर्थ केवल इतिहासका पानामा नाम लेखिनु होइन । बलिदानको वास्तविक अर्थ भनेको उनीहरूले देखेको सपना पूरा गर्नु हो । यदि त्यो सपना साकार हुन सकेन भने बलिदानको सम्मान अधुरो रहन्छ । आज धेरै युवाहरूले आफ्नो ज्यान गुमाएर ल्याएको यो परिवर्तन र अधिकारलाई राजनीतिक स्वार्थको खेलमा सीमित गरिनु दुःखद विषय हो । यसैले “जेन्जीको रगत कुर्सीको बाँडफाँडका लागि होइन” भन्ने भनाइले समाजलाई झक्झक्याउने काम गर्छ ।

राजनीतिक दलहरू लोकतन्त्रका आधार स्तम्भ मानिन्छन् । उनीहरूको मुख्य जिम्मेवारी भनेको जनताको हित र देशको विकास हो । तर जब दलहरूबीचको प्रतिस्पर्धा सेवा भन्दा बढी सत्ता प्राप्तिमा केन्द्रित हुन्छ, त्यतिबेला लोकतन्त्र कमजोर बन्न थाल्छ । कुर्सीको खेलमा अल्झिएको राजनीति जनताको अपेक्षाबाट टाढा जान्छ । यही अवस्था देखेर धेरै नागरिक निराश भएका छन् ।

नेपालको राजनीतिक इतिहासमा धेरै पटक आन्दोलनपछि प्राप्त उपलब्धिहरूलाई सत्ताको गणितमा सीमित गरिएको देखिन्छ । आन्दोलनका क्रममा देखिएको एकता र प्रतिबद्धता सत्ता प्राप्तिपछि कमजोर हुँदै गएको उदाहरणहरू प्रशस्त छन् । यस्तो अवस्थामा आन्दोलनमा ज्यान गुमाएका युवाहरूको बलिदानको अर्थ के रहन्छ भन्ने प्रश्न उठ्नु स्वाभाविक हो ।

“जेन्जीको रगतलाई मजाक नबनाइयोस” भन्ने भनाइले राजनीतिक नेतृत्वलाई नैतिक जिम्मेवारी सम्झाउँछ । नेताहरूले बुझ्नुपर्छ कि सत्ता स्थायी होइन, तर इतिहास स्थायी हुन्छ । इतिहासले नेतृत्वहरुलार्ई उनीहरूको कर्मका आधारमा मूल्याङ्कन गर्छ । यदि नेतृत्वले बलिदानको सम्मान गर्न सकेनन् भने उनीहरूको राजनीतिक यात्रा केवल स्वार्थको कथामा सीमित हुन सक्छ ।

नेपालका युवाहरूले सधैं परिवर्तनको नेतृत्व गरेका छन्। चाहे त्यो २००७ सालको प्रजातान्त्रिक आन्दोलन होस्, २०४६ सालको जनआन्दोलन होस् वा २०६२–६३ को ऐतिहासिक आन्दोलन, अथवा अहिलेको २०८२ साल भदौ २३ र २४ को जेन्जी आन्दोलन होस यी सबै आन्दोलनमा युवाहरू अग्रपंक्तिमा थिए । उनीहरूले केवल राजनीतिक परिवर्तनका लागि मात्र संघर्ष गरेका थिएनन्, बरु सामाजिक न्याय, भ्रष्टचार अन्त्य र अवसर समानताको सपना पनि देखेका थिए।

तर आजको समय फरक छ । प्रविधिको विकास, विश्वव्यापीकरण र बदलिँदो सामाजिक संरचनाले युवाहरूका अपेक्षा पनि बदलिएका छन् । उनीहरू केवल राजनीतिक परिवर्तन मात्र होइन, आर्थिक अवसर, शिक्षा, रोजगारी र सामाजिक न्याय पनि चाहन्छन् । यदि राज्य र राजनीतिक नेतृत्वले यी अपेक्षाहरू पूरा गर्न सकेन भने युवाहरुमा निराशा बढ्ने सम्भावना त्यतीकै छ ।

नेपालबाट ठूलो संख्यामा युवाहरू विदेश पलायन भएका छन् । रोजगारी र भविष्यको खोजीमा उनीहरू देश छोड्न बाध्य छन् । यस्तो अवस्थामा आन्दोलनमा ज्यान दिने युवाहरूको सपना सम्झँदा पीडा महसुस हुन्छ । उनीहरूले सपना देखेको देश यस्तो थिएन जहाँ युवाहरू आफ्नो भविष्यका लागि विदेश जान बाध्य होऊन् ।

राजनीतिक नेतृत्वले बुझ्नुपर्ने कुरा के हो भने जनताको विश्वास नै लोकतन्त्रको आधार हो । यदि जनताको विश्वास कमजोर भयो भने लोकतन्त्र पनि कमजोर हुन्छ । त्यसैले नेतृत्वहरूले सत्ता बाँडफाँडको खेलभन्दा माथि उठेर देश र जनताको हितलाई प्राथमिकता दिन अनुरोध गर्दछौं ।

“जेन्जीको रगत कुर्सीको बाँडफाँडका लागि होइन” यस्ले राजनीतिक नैतिकताको महत्व पनि देखाउँछ । नैतिकता बिना राजनीति केवल शक्ति संघर्षमा सीमित हुन्छ । तर नैतिकता भएको राजनीति भने जनताको सेवामा समर्पित हुन्छ ।

नेपालको भविष्य युवाहरूको हातमा छ । यदि युवाहरू निराश भए भने देशको विकास सम्भव हुँदैन, भ्रष्टचार, कुशासन अन्त्य हुँदैन । त्यसैले राज्यले युवाहरूलाई अवसर, शिक्षा र रोजगार प्रदान गर्ने नीति बनाउनुपर्छ । जब युवाहरूले आफ्नो देशमै भविष्य देख्न थाल्छन्, तब मात्र युवाहरुको बलिदानको वास्तविक सम्मान हुन्छ ।

नागरिक समाज, पत्रकार, व्यापारी, बुद्धिजीवी र आम नागरिकले पनि सत्ता र शक्तिको दुरुपयोगको विरोध गर्नुपर्छ ।

इतिहासले देखाएको छ कि जब जनताको आवाज दबाइन्छ, तब आन्दोलन जन्मिन्छ । त्यसै अलवामा जन्मेको आन्दोलन हो जेन्जी आन्दोलन । त्यसैले नेतृत्वले समयमै जनताको भावना बुझ्नुपर्छ । यदि जनताको पीडा र अपेक्षालाई बेवास्ता गरियो भने इतिहास फेरि दोहोरिन सक्छ ।

“जेन्जीको रगतलाई मजाक नबनाइयोस” भन्ने चेतावनीले हामीलाई हाम्रो जिम्मेवारी सम्झाउँछ । यो केवल अतीतको सम्झना मात्र होइन, भविष्यका लागि मार्गदर्शन पनि हो । बलिदानले ल्याएको परिवर्तनलाई स्थायी बनाउन सबैले आफ्नो भूमिका निभाउनुपर्छ।

अन्ततः, लोकतन्त्रको मूल्य केवल चुनाव र सरकार परिवर्तनमा सीमित हुँदैन । यसको वास्तविक मूल्य भनेको न्यायपूर्ण समाज निर्माण गर्नु हो । जहाँ सबै नागरिकलाई समान अवसर, सम्मान र अधिकार प्राप्त हुन्छ।

नेपालको इतिहासमा बगेको रगतले एउटा स्पष्ट सन्देश दिएको छ—देश निर्माणका लागि बलिदान दिन सक्ने युवाहरूको सपना सानो छैन । त्यो सपना केवल कुर्सीको बाँडफाँडमा सीमित हुन सक्दैन। त्यो सपना समृद्ध, न्यायपूर्ण र स्वाभिमानी नेपाल निर्माण गर्ने सपना हो ।

त्यसैले आज सबैले बलिदानको सम्मान गरौं । नेतृत्वहरूले सत्ता खेलभन्दा माथि उठेर जनताको अपेक्षा पूरा गरून् ।
इतिहासले सधैं यही प्रश्न सोध्नेछ—के हामीले जेन्जीको रगतको सम्मान गर्न सक्यौं, कि त्यसलाई केवल राजनीतिक खेलको साधन बनायौं ?

यदि हामीले त्यो रगतको सम्मान गर्न सकेनौं भने इतिहासले हामीलाई कठोर रूपमा न्याय गर्नेछ। तर यदि हामीले बलिदानको मूल्य बुझेर देशलाई सही दिशामा अघि बढाउन सक्यौं भने त्यो रगतले दिएको सपना एक दिन अवश्य साकार हुनेछ ।

नेपालमा भदौ २३ र २४ गते देखिएको “जेन्जी आन्दोलन” कुनै औपचारिक रूपमा दर्ता भएको राजनीतिक आन्दोलन नभए पनि यो मुख्यतः नयाँ पुस्ता ९न्भल श्० युवाहरूको स्वतःस्फूर्त विरोध र आक्रोशको अभिव्यक्ति थियो। सामाजिक सञ्जालमार्फत सुरु भएको यो आवाज सडकसम्म पुगेको थियो, जसले राज्यप्रति युवाहरूको असन्तुष्टि स्पष्ट देखायो।

केका लागि भएको थियो
सुशासन र भ्रष्टाचारविरुद्ध

युवाहरूले सरकारी निकायमा बढ्दो भ्रष्टाचार, ढिलासुस्ती र बेथितिको विरोध गरे।
“हामीलाई अवसर होइन, व्यवस्था सुधार चाहियो” भन्ने सन्देश यो आन्दोलनको मुख्य भावना थियो।

रोजगारी र अवसरको माग

नेपालमा शिक्षित युवा विदेशिन बाध्य भइरहेका छन्।
देशमै अवसर नपाएको आक्रोशले यो आन्दोलनलाई ऊर्जा दियो।

राजनीतिक अस्थिरताको विरोध

बारम्बार सरकार परिवर्तन, नेताहरूको सत्ता संघर्ष र कामभन्दा भाषण बढी हुने प्रवृत्तिप्रति युवाहरू निराश थिए।
यसले “पुरानो राजनीति परिवर्तन हुनुपर्छ” भन्ने मागलाई बलियो बनायो।

अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता

सामाजिक सञ्जालमा आफ्नो आवाज उठाउँदा नियन्त्रण, डर वा दवाव हुने अवस्थाको पनि विरोध गरिएको थियो।

किन भयो यो आन्दोलन ?
लामो समयदेखिको निराशा

वर्षौंदेखि सुधारको आशा गरे पनि ठोस परिवर्तन नदेखिँदा युवाहरूमा आक्रोश बढ्दै गएको थियो।

Social Media को प्रभाव

Tiktok, Facebook जस्ता प्लेटफर्ममार्फत युवाहरू छिटो संगठित भए।
Digital Protest बाट सुरु भएको आन्दोलन सडकमा पुग्यो।

न्याय र समानताको खोजी

केही घटनाहरूमा दोषीलाई कारबाही नभएको अनुभूति, शक्तिशालीलाई उन्मुक्ति र सर्वसाधारणमाथि अन्याय हुने प्रवृत्तिले युवालाई सडकमा ल्यायो।

विश्वव्यापी प्रभाव

विश्वभर देखिएको युवा आन्दोलन Gen Z Activism को प्रभाव पनि नेपालमा देखिएको हो।
युवाहरूले आफूलाई परिवर्तनको वाहकका रूपमा प्रस्तुत गर्न खोजे।

आन्दोलनको स्वरूप
स्वतःस्फूर्त
सामाजिक सञ्जालबाट संगठित
शान्तिपूर्ण प्रदर्शन, नाराबाजी
युवाहरूको ठूलो सहभागिता
भदौ २३ र २४ को “जेन्जी आन्दोलन” कुनै एक मुद्दामा सीमित थिएन—यो समग्र प्रणालीप्रतिको असन्तुष्टि र परिवर्तनको माग थियो।